Waarom fillers tijdelijk zijn: hoe wordt hyaluronzuur afgebroken?

In het kort: Hyaluronzuurfillers (HA-fillers) zijn een vernette, duurzamere vorm van een molecuul dat van nature in het lichaam voorkomt, en worden na verloop van tijd afgebroken en opgenomen door hyaluronidase-enzymen en vrije radicalen. Hoe lang het effect aanhoudt, hangt af van de behandelde zone, de structuur van het product, de ingespoten hoeveelheid en de stofwisseling. Zo nodig kunnen HA-fillers worden opgelost met het enzym hyaluronidase; fillers zonder hyaluronzuur gedragen zich anders.

Een van de meest gestelde vragen van mensen die een fillerbehandeling overwegen, is waarom het effect tijdelijk is en “waar de filler naartoe gaat”. Het antwoord ligt in de natuurlijke kringloop van hyaluronzuur in het lichaam en in de manier waarop fillerproducten worden gemaakt.

In dit artikel leggen we uit wat hyaluronzuur is, via welke mechanismen het wordt afgebroken, welke factoren de duur beïnvloeden, welke rol hyaluronidase speelt en hoe fillers zonder hyaluronzuur verschillen. De informatie is algemeen; welk product en welke techniek passen, wordt bepaald tijdens het onderzoek door een arts.

Wat is hyaluronzuur?

Hyaluronzuur is een molecuul opgebouwd uit suikerketens (een polysacharide) dat van nature in het menselijk lichaam voorkomt. Het zit in hoge concentraties in de huid, het gewrichtsvocht en de geleiachtige vloeistof in het oog. De belangrijkste eigenschap is dat het vele malen zijn eigen gewicht aan water kan binden; zo geeft het weefsels vocht, volume en elasticiteit.

Het lichaamseigen hyaluronzuur wordt voortdurend vernieuwd: een groot deel van het natuurlijke HA in de huid wordt binnen enkele dagen afgebroken en opnieuw aangemaakt. Zuiver, onbewerkt HA zou na injectie daarom heel snel verdwijnen. Om dat te voorkomen worden de HA-ketens in fillerproducten met elkaar verbonden via een proces dat vernetting heet; zo ontstaat een gel die beter bestand is tegen enzymen.

Hoe wordt HA-filler in het lichaam afgebroken?

Ook vernet HA wordt uiteindelijk via de natuurlijke wegen van het lichaam afgebroken. Dit gebeurt vooral via twee mechanismen:

• Enzymatische afbraak: Hyaluronidase-enzymen die van nature in weefsels aanwezig zijn, knippen HA-ketens in kleinere stukken. Vernetting vertraagt dit proces, maar houdt het niet tegen.
• Vrije radicalen (oxidatieve afbraak): Reactieve zuurstofverbindingen die ontstaan door stofwisseling, ontstekingsprocessen en invloeden van buitenaf kunnen HA-ketens eveneens breken.

Ook mechanische krachten kunnen een rol spelen: gel in een zone die voortdurend beweegt, wordt zwaarder belast dan in een rustigere zone. De kleine HA-fragmenten worden via het lymfestelsel afgevoerd en grotendeels in de lever verwerkt en opgenomen in de normale stofwisseling. De filler “hoopt zich dus niet ergens op”, maar wordt na verloop van tijd afgebroken en afgevoerd, net als lichaamseigen HA.

Opvallend is dat HA volgens sommige bronnen ook tijdens de afbraak water blijft binden, waardoor het volumeverlies een tijd lang langzaam en geleidelijk kan aanvoelen. Het effect verdwijnt meestal niet van de ene op de andere dag, maar neemt stapsgewijs af. Daarnaast is in sommige beeldvormende onderzoeken gemeld dat filler nog enige tijd in het weefsel aantoonbaar kan zijn nadat het zichtbare effect is afgenomen; daarom wordt bij herhaalbehandelingen ook gekeken naar eerder ingespoten filler.

Wat bepaalt hoe lang het effect aanhoudt?

Er bestaat geen vaste duur die voor iedereen geldt. De belangrijkste factoren zijn:

Factoren die oxidatieve stress verhogen, zoals langdurige blootstelling aan de zon en roken, worden ook in verband gebracht met snellere afbraak. Over het effect van intensief sporten bevatten de bronnen uiteenlopende beoordelingen. Het is daarom betrouwbaarder uit te gaan van de beoordeling van uw eigen situatie door uw arts dan van exacte aantallen maanden die online worden genoemd.

Hyaluronidase: kan HA-filler zo nodig worden opgelost?

Een belangrijke eigenschap van HA-fillers is dat ze zo nodig kunnen worden opgelost door injectie van het enzym hyaluronidase. Dit enzym versnelt het afbraakproces dat het lichaam van nature gebruikt. Hyaluronidase kan onder meer aan de orde komen bij:

• Vermoeden dat filler in een bloedvat is terechtgekomen of op een bloedvat drukt (vaatafsluiting): dit vraagt om directe behandeling
• Ongewenste overmaat, asymmetrie of verplaatsing
• Voelbare of zichtbare knobbeltjes onder de huid
• Een blauwige verkleuring door te oppervlakkige plaatsing (tyndalleffect)

Ook een behandeling met hyaluronidase heeft eigen risico’s: zelden kan een allergische reactie optreden, en tijdelijke zwelling is mogelijk. Het enzym kan bovendien tijdelijk invloed hebben op het lichaamseigen hyaluronzuur in het behandelde gebied. Wanneer en hoeveel ervan wordt gebruikt, bepaalt daarom de arts; in plaats van op eigen initiatief om “oplossen” te vragen, is het belangrijk de situatie tijdens een onderzoek te laten beoordelen.

Hoe verschillen fillers zonder hyaluronzuur?

Niet alle fillers bevatten hyaluronzuur, en andere producten gedragen zich anders in het lichaam. Fillers met stoffen als calciumhydroxylapatiet of poly-L-melkzuur zijn bedoeld om naast volume ook de collageenaanmaak in het weefsel te stimuleren (ze worden ook biostimulatoren genoemd); het lichaam breekt ze via andere wegen en meestal langzamer af. Sommige producten zijn ontworpen als permanent of semipermanent.

Wat deze producten gemeen hebben, is dat ze niet met hyaluronidase kunnen worden opgelost. Ontstaat er een probleem, dan kan corrigeren lastiger zijn. Daarom gaat de voorkeur, vooral bij een eerste behandeling en in gevoelige zones, vaak uit naar HA-fillers vanwege hun omkeerbaarheid. Welk product passend is, wordt bepaald door de beoordeling van de zone en de verwachtingen door een arts.

Veelgestelde vragen

Hoopt hyaluronzuurfiller zich op in het lichaam?

Volgens algemeen aanvaarde kennis hoopt HA-filler zich niet blijvend op in het lichaam. Na verloop van tijd wordt hij door hyaluronidase-enzymen en vrije radicalen in het weefsel in kleine stukjes gebroken, via het lymfestelsel afgevoerd en grotendeels in de lever verwerkt. Wel kan filler nog een tijd in het weefsel aanwezig zijn nadat het zichtbare effect is afgenomen; daar wordt bij herhaalbehandelingen rekening mee gehouden.

Waarom houdt lipfiller korter aan dan filler in de wangen?

De lippen bewegen voortdurend bij praten, eten en mimiek, en die beweeglijkheid verhoogt de mechanische belasting van de gel. Bovendien worden voor de lippen meestal zachtere, flexibelere producten gekozen, terwijl in rustigere zones zoals wangen en kin dichtere producten kunnen worden gebruikt. Daardoor houdt lipfiller meestal korter aan; de duur blijft wel per persoon verschillen.

Kan filler met hyaluronidase volledig worden opgelost?

Hyaluronidase kan HA-fillers grotendeels oplossen door ze af te breken; de benodigde hoeveelheid en het aantal sessies hangen af van de productstructuur en het aanwezige volume. Het enzym werkt alleen bij fillers met hyaluronzuur en heeft geen effect op calciumhydroxylapatiet, poly-L-melkzuur of permanente fillers. De arts beslist over het gebruik na het nagaan van eventuele allergieën.

Wordt filler sneller afgebroken door sporten?

Hierover bevatten de bronnen uiteenlopende beoordelingen. Hoewel wordt gesuggereerd dat een hoge stofwisseling en intensief sporten de afbraak iets kunnen versnellen, is de omvang van dat effect onduidelijk. In de eerste dagen na de behandeling wordt meestal aangeraden intensief sporten te vermijden om zwelling en blauwe plekken te beperken. Hoe lang dat voor u geldt, bespreekt u met uw arts.

Ziet mijn gezicht er na afbraak van de filler slapper uit dan vroeger?

Volgens algemeen aanvaarde kennis laat opgenomen HA-filler het weefsel niet in slechtere staat achter dan vóór de behandeling; het effect neemt geleidelijk af en het gezicht weerspiegelt de natuurlijke veroudering die intussen is doorgegaan. Overmatige en zeer frequente behandelingen kunnen het weefsel wel oprekken; plan de hoeveelheid en tussenpozen daarom samen met de arts.

Meer informatie over fillerbehandelingen vindt u op de pagina Fillers en mesotherapie; voor een afspraak voor onderzoek in Kayseri kunt u de pagina Contact gebruiken.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie; voor diagnose en behandeling is een onderzoek door een arts noodzakelijk.